Hoe wij Nederlandse peilingen lezen
Hoe we van peilingen naar een voorspelling voor de Tweede Kamer komen (150 zetels, meerderheid bij 76): de 7 peilingen van de afgelopen 30 dagen, gecorrigeerd voor eerdere missers van de laatste peilingen. Gemiddelde vandaag: PRO 20,0, PVV 13,4, JA21 11,7, D66 10,0.
Onze regel overal: meet hoe ver de laatste peilingen er bij eerdere verkiezingen naast zaten, haal de helft van de gemiddelde fout eraf, en houd die correctie alleen als ze eerdere voorspellingen beter had gemaakt, waarbij elke verkiezing wordt voorspeld zonder de uitslag te kennen. Daarna gaan de aandelen door de eigen kieswet van het land.
Waarom we corrigeren
Gemiddeld over 2002–2025 zaten de laatste peilingen ernaast met: PRO +2,0, VVD −0,4, PVV −1,1, D66 −0,7, CDA 0,0, SP +0,9 procentpunt (positief = te hoog). Elke verkiezing voorspellen met de correctie uit de andere verkiezingen verkleinde de gemiddelde fout per partij van 1,12 tot 1,09 procentpunt, en zat 5 van de 8 keer dichter bij de uitslag, dus we passen haar toe. De toets →
De winst is klein en geldt niet bij elke verkiezing: 2002 en 2012 kwamen iets slechter uit. We houden ons aan de regel in plaats van te kiezen wat uitkomt.
Wat de zetels bepaalt
- Eén landelijk district. 150 zetels verdeeld naar de landelijke stemmen: zetels volgen de percentages bijna precies.
- De kiesdeler. Een lijst heeft 1/150 van de geldige stemmen nodig, ongeveer 0,67%, voor een zetel. Kleine partijen rond die grens winnen of verliezen hun enige zetel op een paar duizend stemmen.
- De grootste partij. Die leidt meestal de formatie. In 2025 haalden D66 en de PVV allebei 26 zetels; D66 had zo'n 30.000 stemmen meer.
- Afsplitsingen en fusies. GroenLinks en PvdA fuseerden in 2026 tot PRO; zeven PVV'ers vormden de Groep Markuszower (DNA). We meten eerdere peilingen naar partijlijn, en DNA zoals gepeild.
- 26 laatste peilingen bij 8 Tweede Kamerverkiezingen (2002–2025; 2002 met twee bureaus). Laatste peilingen van vóór 2002 zijn niet te vinden: de archieven van de bureaus beginnen later, en van 1986–1998 staat niets online.
- Officiële uitslagen van de Kiesraad: landelijk voor elke verkiezing sinds 1946, per gemeente sinds 2012.
- 546 peilinggemiddelden op vaste afstanden voor de verkiezingsdag, voor de toets van de verkiezingsdag.
- Geen Nederlands bureau publiceert ruwe cijfers vóór de eigen weging, dus hier is geen toets op ruwe cijfers.
- Gemiddelde: de laatste peiling van elk bureau binnen 21 dagen voor de nieuwste, elk bureau even zwaar, in percentages. Als een peiling alleen zetels gaf (alle peilingen van Peil.nl), is het aandeel zetels ÷ 150.
- Correctie: de helft van de gemiddelde fout per partij, herschaald naar hetzelfde totaal. PRO krijgt de correctie die is gemeten op GroenLinks en PvdA samen.
- Zetels: de telling van de Kieswet (volgende tabblad).
- Kansen: 5,000 simulaties; elke partij beweegt met haar gebruikelijke fout in de laatste peilingen (de wortel van het gemiddelde kwadraat van haar eerdere fouten). Daaruit komen de 80%-marges, de kans om de grootste te worden en de kans dat elke coalitie 76 haalt.
- Gemeenten: het aandeel van elke partij in 2025 in elke gemeente, vermenigvuldigd met haar landelijke verandering (proportionele swing); DNA krijgt haar landelijke deel van de PVV-stemmen. Dit is alleen voor de kaart: geen zetel hangt ervan af.
- Verkiezingsdag: hetzelfde, met extra verschuiving voor de resterende dagen: rmse(dagen) = 3,05 + 0,31 × ln(dagen / 30).
De Kieswet (hoofdstuk P) verdeelt de 150 zetels in één landelijke telling:
- De kiesdeler is het aantal geldige stemmen gedeeld door 150.
- Elke lijst krijgt één zetel per volle kiesdeler.
- De overgebleven zetels gaan één voor één naar de lijst met het hoogste gemiddelde: haar stemmen gedeeld door haar zetels tot dan toe plus één. Alleen lijsten met minstens één volle kiesdeler doen mee.
- Lijstencombinaties zijn afgeschaft voor verkiezingen vanaf 2021, dus 2021, 2023 en 2025 volgen alleen deze regels.
De controle: de officiële uitslagen nagerekend
Op de officiële stemmen van de Kiesraad geeft onze telling bij alle drie de verkiezingen precies de officiële zetels voor elke partij.
2021 · kiesdeler 69.485,68 · alle zetels kloppen
| Lijst | Stemmen | Volle zetels | Restzetels | Onze telling | Officieel |
|---|---|---|---|---|---|
| VVD | 2.279.130 | 32 | 2 | 34 | 34 |
| D66 | 1.565.861 | 22 | 2 | 24 | 24 |
| PVV | 1.124.482 | 16 | 1 | 17 | 17 |
| CDA | 990.601 | 14 | 1 | 15 | 15 |
| SP | 623.371 | 8 | 1 | 9 | 9 |
| PvdA | 597.192 | 8 | 1 | 9 | 9 |
| GL | 537.308 | 7 | 1 | 8 | 8 |
| FvD | 523.083 | 7 | 1 | 8 | 8 |
| PvdD | 399.750 | 5 | 1 | 6 | 6 |
| CU | 351.275 | 5 | 0 | 5 | 5 |
| Volt | 252.480 | 3 | 0 | 3 | 3 |
| JA21 | 246.620 | 3 | 0 | 3 | 3 |
| SGP | 215.249 | 3 | 0 | 3 | 3 |
| DENK | 211.237 | 3 | 0 | 3 | 3 |
| 50PLUS | 106.702 | 1 | 0 | 1 | 1 |
| BBB | 104.319 | 1 | 0 | 1 | 1 |
| BIJ1 | 87.238 | 1 | 0 | 1 | 1 |
| Overige lijsten | 193.756 | 0 | 0 |
2023 · kiesdeler 69.551,51 · alle zetels kloppen
| Lijst | Stemmen | Volle zetels | Restzetels | Onze telling | Officieel |
|---|---|---|---|---|---|
| PVV | 2.450.878 | 35 | 2 | 37 | 37 |
| GL-PvdA | 1.643.073 | 23 | 2 | 25 | 25 |
| VVD | 1.589.519 | 22 | 2 | 24 | 24 |
| NSC | 1.343.287 | 19 | 1 | 20 | 20 |
| D66 | 656.292 | 9 | 0 | 9 | 9 |
| BBB | 485.551 | 6 | 1 | 7 | 7 |
| CDA | 345.822 | 4 | 1 | 5 | 5 |
| SP | 328.225 | 4 | 1 | 5 | 5 |
| DENK | 246.765 | 3 | 0 | 3 | 3 |
| PvdD | 235.148 | 3 | 0 | 3 | 3 |
| FvD | 232.963 | 3 | 0 | 3 | 3 |
| SGP | 217.270 | 3 | 0 | 3 | 3 |
| CU | 212.532 | 3 | 0 | 3 | 3 |
| Volt | 178.802 | 2 | 0 | 2 | 2 |
| JA21 | 71.345 | 1 | 0 | 1 | 1 |
| BVNL | 52.913 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 50PLUS | 51.043 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| BIJ1 | 44.253 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Overige lijsten | 47.045 | 0 | 0 |
2025 · kiesdeler 70.479,93 · alle zetels kloppen
| Lijst | Stemmen | Volle zetels | Restzetels | Onze telling | Officieel |
|---|---|---|---|---|---|
| D66 | 1.790.634 | 25 | 1 | 26 | 26 |
| PVV | 1.760.966 | 24 | 2 | 26 | 26 |
| VVD | 1.505.829 | 21 | 1 | 22 | 22 |
| GL-PvdA | 1.352.163 | 19 | 1 | 20 | 20 |
| CDA | 1.246.874 | 17 | 1 | 18 | 18 |
| JA21 | 628.517 | 8 | 1 | 9 | 9 |
| FvD | 480.393 | 6 | 1 | 7 | 7 |
| BBB | 279.916 | 3 | 1 | 4 | 4 |
| DENK | 250.368 | 3 | 0 | 3 | 3 |
| SGP | 238.093 | 3 | 0 | 3 | 3 |
| PvdD | 219.371 | 3 | 0 | 3 | 3 |
| CU | 201.361 | 2 | 1 | 3 | 3 |
| SP | 199.585 | 2 | 1 | 3 | 3 |
| 50PLUS | 151.053 | 2 | 0 | 2 | 2 |
| Volt | 116.468 | 1 | 0 | 1 | 1 |
| BIJ1 | 40.360 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| NSC | 39.408 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Overige lijsten | 52.154 | 0 | 0 |
Stemmen: Kiesraad, definitieve uitslag. Lijsten onder een halve kiesdeler zonder zetels staan bij de overige lijsten.
De laatste peilingen corrigeren
Elke verkiezing wordt voorspeld met de correctie uit alleen de andere verkiezingen, dus die ziet nooit de uitslag waarop ze wordt getoetst. Corrigeren (de Nederlandse peilingen) zat dichter bij de uitslag bij 5 van de 8 verkiezingen en verder ervan af bij 2 (gemiddelde fout per partij 1,09 tegenover 1,12 voor de gepubliceerde peilingen). Onze prognose gebruikt dus de correctie.
| Verkiezing | Gemiddelde fout peilingen | Gecorrigeerd | Oordeel |
|---|---|---|---|
| 2002 | 1,96 | 2,10 | Correctie verder weg |
| 2006 | 0,75 | 0,53 | Correctie dichterbij |
| 2010 | 1,21 | 1,18 | Correctie dichterbij |
| 2012 | 1,11 | 1,18 | Correctie verder weg |
| 2017 | 1,26 | 1,16 | Correctie dichterbij |
| 2021 | 1,08 | 1,08 | Gelijk |
| 2023 | 0,89 | 0,87 | Correctie dichterbij |
| 2025 | 0,68 | 0,59 | Correctie dichterbij |
Terugtrekken naar de vorige uitslag
Dichter bij de uitslag dan de peilingen zoals ze zijn, dus gebruikt op de pagina over de verkiezingsdag. Details →
De gemeentekaart: proportioneel of gelijk?
De kaart verschuift het laatste gemeenteaandeel van elke partij naar verhouding van haar landelijke verandering. Herhaald op elk paar Tweede Kamerverkiezingen sinds 1946 (uitslagen per gemeente van de Kiesraad, partijen naar hun lijn van 2026) en alleen gerekend over de 8 paren vanaf 2000 (het model gebruikt geen oudere verkiezing; de oudere paren staan erbij maar tellen niet), vond de proportionele swing de grootste partij in 2842 van 3158 gemeenten, de gelijke swing in 2707; de fout in aandelen was kleiner bij 8 van 8 paren. De kaart blijft dus proportioneel. Geen zetel hangt ervan af.
| Paar | Gemeenten | Grootste partij goed, proportioneel | … gelijk | Fout, proportioneel | … gelijk |
|---|---|---|---|---|---|
| 2023 → 2025 | 342 | 289 | 247 | 0,7 | 1,2 |
| 2021 → 2023 | 338 | 282 | 273 | 1,0 | 1,6 |
| 2017 → 2021 | 339 | 325 | 311 | 0,8 | 1,0 |
| 2012 → 2017 | 380 | 330 | 320 | 1,0 | 1,2 |
| 2010 → 2012 | 409 | 378 | 367 | 0,8 | 1,1 |
| 2006 → 2010 | 420 | 358 | 318 | 1,2 | 1,7 |
| 2003 → 2006 | 447 | 421 | 424 | 1,2 | 1,4 |
| 2002 → 2003 | 483 | 459 | 447 | 0,8 | 1,1 |
| 1998 → 2002 niet gebruikt door het model | 481 | 434 | 426 | 1,6 | 2,0 |
| 1994 → 1998 niet gebruikt door het model | 525 | 459 | 469 | 1,6 | 1,4 |
| 1989 → 1994 niet gebruikt door het model | 619 | 551 | 553 | 1,7 | 2,2 |
| 1986 → 1989 niet gebruikt door het model | 698 | 671 | 667 | 0,9 | 1,0 |
| 1982 → 1986 niet gebruikt door het model | 693 | 634 | 640 | 1,7 | 1,7 |
| 1981 → 1982 niet gebruikt door het model | 771 | 718 | 734 | 1,2 | 1,2 |
| 1977 → 1981 niet gebruikt door het model | 799 | 764 | 758 | 1,6 | 1,4 |
| 1972 → 1977 niet gebruikt door het model | 838 | 788 | 785 | 1,9 | 1,8 |
| 1971 → 1972 niet gebruikt door het model | 860 | 797 | 809 | 2,4 | 2,2 |
| 1967 → 1971 niet gebruikt door het model | 862 | 824 | 824 | 2,2 | 2,1 |
| 1963 → 1967 niet gebruikt door het model | 936 | 906 | 902 | 2,3 | 2,7 |
| 1959 → 1963 niet gebruikt door het model | 976 | 962 | 961 | 1,6 | 1,9 |
| 1956 → 1959 niet gebruikt door het model | 996 | 967 | 974 | 1,5 | 1,7 |
| 1952 → 1956 niet gebruikt door het model | 1002 | 975 | 972 | 1,8 | 1,9 |
| 1948 → 1952 niet gebruikt door het model | 1009 | 975 | 977 | 2,1 | 2,0 |
| 1946 → 1948 niet gebruikt door het model | 1016 | 981 | 979 | 2,2 | 2,6 |
Gemeenten met dezelfde code bij beide verkiezingen; een gemeente die andere opnam houdt haar code. Vóór 2012 geeft de Databank van de Kiesraad alleen lijststemmen, dus aandelen zijn van de geldige stemmen. Het bestand van 1946 mist 1% van de landelijke geldige stemmen.
- Late beslissers. Nederlandse kiezers beslissen laat, en bij de laatste peilingen van 2021, 2023 en 2025 zat het er voor een partij vijf zetels of meer naast. Een historisch gemiddelde corrigeert alleen het deel dat terugkomt.
- Drie bureaus. Met zo weinig verschuift de neiging van één bureau het gemiddelde.
- Alleen zetels. Peil.nl publiceert zetels, geen percentages, en de meeste berichten zijn voor abonnees.
- Standpunten veranderen. De coalitietabel gebruikt wat partijen zeiden tijdens de formatie van 2025–26.
- Nederland kent geen verbod op het publiceren van peilingen voor een verkiezing.
Cijfers per . Gepubliceerd door Polling Forecast.




