Symulacja błędu polskich sondaży: skąd biorą się prawdopodobieństwa
Streszczenie. Przedziały mandatów, szansa każdej listy na przekroczenie progu oraz szansa każdego układu na 231 i 276 pochodzą z 2000 symulowanych wyborów w domyślnym wariancie list: każda partia odchyla się o swój typowy błąd ostatnich sondaży dopasowany do jej dzisiejszej wielkości, progi sprawdzamy na wyniku krajowym, a każdy okręg odchyla się o czynnik lokalny. Progi dają jednostronne wyniki. Niezależne losowanie błędów partii prawicy sprawia, że ich suma jest bardziej niepewna, niż wskazują dane.
Streszczenie
Przedziały mandatów, szansa, że każda lista przekroczy próg, oraz szansa, że każdy układ partii osiągnie 231 i 276 mandatów, pochodzą z 2000 symulowanych wyborów. W każdych z nich krajowe poparcie każdej partii odchyla się o losowy błąd wielkości jej typowego błędu ostatnich sondaży, dopasowanego do jej dzisiejszej wielkości; progi sprawdzamy na otrzymanych wynikach krajowych; głosy każdej partii w każdym okręgu odchylają się jeszcze o niewielki czynnik lokalny; a D'Hondta stosujemy w każdym okręgu w domyślnym wariancie list. Wyniki to zliczenia z 2000 przebiegów.
Progi sprawiają, że polska symulacja daje bardziej jednostronne wyniki niż większość innych. Lista blisko 5 proc. zdobywa albo kilkanaście mandatów lub więcej, albo żadnego, a gdy nie zdobywa żadnego, jej głosy nie liczą się dla nikogo, co podnosi mandaty wszystkich pozostałych list. Przedziały dużych list zależą więc od małych, a szansa na większość może się przesunąć o kilka punktów przy niewielkiej zmianie poparcia małej partii.
Co się zmieniło od napisania tego tekstu
Zaktualizowano 9 listopada 2026. Reszta tekstu jest taka jak przy pierwszej publikacji, chyba że zdanie poniżej wskazuje poprawkę.
- Liczą się tylko wybory od 2000 roku (28 września). Wcześniejsze wybory zostają w długim przeglądzie i na stronach historii, ale nie wchodzą już do żadnego testu, korekty ani wielkości błędu. W Polsce test mandatów 1993–1997 jest nadal pokazywany, ale już się nie liczy.
- Każdy wynik (3 października). Mandaty z każdych symulowanych wyborów są pokazane jako histogramy na /pl/outcomes.
Jeden przebieg, krok po kroku
- Przesuń krajowe poparcie każdej partii. Dodaj do poparcia każdej partii losowy błąd z rozkładu normalnego o odchyleniu standardowym podanym niżej. Poparcie nie może spaść poniżej 0,05 proc.
- Sprawdź progi. Zsumuj partie w listy według wariantu i porównaj krajowy wynik każdej listy z jej progiem: 5 proc. dla listy partii, 8 proc. dla listy koalicyjnej, brak progu dla mniejszości niemieckiej (Warianty list i progi: 5 proc., 8 proc. i kwestia Trzeciej Drogi).
- Przelicz okręgi. Pomnóż wynik każdej listy z 2023 r. w okręgu przez krajową zmianę poparcia partii, które się z niej wywodzą, dokładnie tak jak w naszym szacunku (Od głosów do mandatów: Kodeks wyborczy), mnożąc każdy wynik przez własny losowy czynnik lokalny.
- Policz mandaty. D'Hondt w każdym okręgu wśród list, które przekroczyły próg.
- Zapisz mandaty każdej listy, czy przekroczyła próg, która lista prowadzi w każdym okręgu, kto zajmuje każde pole na mapie mandatów i czy każdy układ partii osiągnął 231 i 276.
Generator liczb losowych ma stały zarodek, więc te same sondaże dają te same prawdopodobieństwa.
Błąd krajowy
Dla głównej partii każdej linii z 2023 r. (PiS, KO, Lewica, Konfederacja) odchylenie standardowe to typowy błąd ostatnich sondaży tej linii, dopasowany do dzisiejszej wielkości partii:
gdzie \(\text{RMS}_L\) to pierwiastek ze średniego kwadratu błędów ostatnich sondaży linii \(L\) (Pomiar błędu polskich sondaży, 2001–2023), \(S_p\) dzisiejsze poparcie partii, a \(\bar{v}_L\) średni wynik linii w dawnych wyborach. Dopasowanie ma znaczenie, bo linie zmieniły wielkość: linia Lewicy zdobyła 41 proc. w 2001 r., a dziś ma w sondażach 8 proc., i błąd rzędu kilku punktów przy liście z 41 proc. niewiele mówi o błędzie, jakiego można się spodziewać przy liście z 8 proc. Każda inna partia, w tym te, które oddzieliły się od list z 2023 r., dostaje
W przebiegu \(r\)
Dzisiejsze wartości:
| Partia | Poparcie | Zmierzone wybory | Typowy błąd ostatniego sondażu (RMS) | Użyte odchylenie standardowe |
|---|---|---|---|---|
| KO | 32,6 | 7 | 2,73 | 2,83 |
| PiS | 22,0 | 7 | 1,64 | 1,37 |
| Konfederacja | 14,0 | 3 | 1,29 | 1,57 |
| KKP | 8,8 | 0 | – | 1,36 |
| Lewica | 7,4 | 7 | 3,38 | 2,21 |
| Rozwój Plus | 4,7 | 0 | – | 0,87 |
| Razem | 4,3 | 0 | – | 0,82 |
| PSL | 3,4 | 0 | – | 0,71 |
| Polska 2050 | 1,8 | 0 | – | 0,51 |
Rozrzut KO, największy, bierze się z błędu jej linii o 6,5 pkt proc. w 2005 r. Linia Lewicy ma największy typowy błąd (6,8 pkt proc. w 2001 r., 5,6 w 2005 r.), ale przy mniej niż połowie jej średniej wielkości użyty rozrzut jest mniejszy. Konfederacja ma w sondażach ponad dwa razy więcej niż średni wynik jej linii, więc jej rozrzut jest powiększony do granicy. Partie bez własnych danych dostają rozrzut rosnący z poparciem: około 1,4 punktu dla KKP i około punktu dla Rozwoju Plus.
Czego nie uwzględnia niezależne losowanie
Błąd każdej partii losujemy niezależnie. Dla linii koalicji rządzącej dane i losowanie mniej więcej się zgadzają: łączny błąd dla KO, Lewicy i Trzeciej Drogi miał w siedmiu wyborach pierwiastek ze średniego kwadratu około 3,6 pkt proc., wobec około 3,7 przy niezależnym losowaniu, choć od 2005 r. dane dają mniej, około 1,9. Dla prawicy losowanie jest szersze niż dane: linie PiS i Konfederacji razem myliły się o około 1,9 pkt proc., a niezależne losowania dla PiS, Rozwoju Plus, Konfederacji i KKP dają ich sumie odchylenie standardowe około 2,6. Suma prawicy, a więc i jej szansa na 231, jest w symulacji bardziej niepewna, niż wskazują dane.
Brytyjska symulacja unika tego, powtarzając całe dawne błędy (Simulating UK polling error: where the chances come from). Powtórki na stronie „co jeśli” robią to samo dla Polski (Jeśli się mylimy: dawne błędy polskich sondaży na dzisiejszych wynikach); symulacja nie.
Błąd lokalny
Przeliczony wynik każdej linii z 2023 r. w każdym okręgu mnożymy przez własny czynnik,
a tam, gdzie linia podzieliła się na kilka partii, część każdej partii mnożymy przez kolejny czynnik tej samej wielkości, tak by Rozwój Plus nie był zawsze najsilniejszy dokładnie tam, gdzie PiS. Głosy mniejszości niemieckiej pozostają na poziomie z 2023 r. Wielkość czynnika, 8 proc., jest wybrana, nie oszacowana. Progi korzystają z wyników krajowych i czynnik ich nie zmienia.
Co z tego wynika
Przedziały mandatów i progi
Dla każdej listy przedział 80% to zakres, w którym mieściły się jej mandaty w środkowych 80% przebiegów; szansa na próg to odsetek przebiegów, w których jej krajowy wynik przekroczył próg.
| Lista | Sondaże | Próg | Mandaty | Przedział 80% | 2023 | Przekracza próg |
|---|---|---|---|---|---|---|
| KO | 32,6 | 5 % | 191 | 168–206 | 157 | ponad 99 % |
| PiS | 22,0 | 5 % | 131 | 117–143 | 194 | ponad 99 % |
| Konfederacja | 14,0 | 5 % | 73 | 59–85 | 18 | ponad 99 % |
| KKP | 8,8 | 5 % | 41 | 27–49 | – | ponad 99 % |
| Lewica | 7,4 | 5 % | 24 | 0–43 | 26 | 86 % |
| Rozwój Plus | 4,7 | 5 % | 0 | 0–15 | – | 38 % |
| Razem | 4,3 | 5 % | 0 | 0–10 | – | 21 % |
| PSL | 3,4 | 5 % | 0 | 0–0 | – | 1 % |
| Polska 2050 | 1,8 | 5 % | 0 | 0–0 | – | 0 % |
Lista, której szansa na próg wynosi od jednej piątej do czterech piątych, ma przedział zaczynający się od 0: w części przebiegów zdobywa kilkanaście mandatów, w innych żadnego. Niepewność tych list przenosi się na przedziały wszystkich pozostałych.
231 i 276
Dla każdego układu szansa na 231 to odsetek przebiegów, w których listy jego partii zdobyły 231 mandatów lub więcej, i podobnie dla 276 (Weto prezydenta i granica 276).
| Układ | Mandaty | 231+ | 276+ |
|---|---|---|---|
| Koalicja rządząca | 215 | 10 % | 0 % |
| Koalicja rządząca + Razem | 215 | 13 % | 0 % |
| PiS + Konfederacja | 204 | 2 % | 0 % |
| PiS + Rozwój Plus + Konfederacja | 204 | 5 % | 0 % |
| PiS + Rozwój Plus + Konfederacja + KKP | 245 | 86 % | 2 % |
Układy się pokrywają, a ich szanse nie sumują się do niczego: w jednym przebiegu zarówno koalicja rządząca z Razem, jak i prawica mogą nie osiągnąć 231, ale nigdy obie nie mogą go osiągnąć. Mandaty układu to mandaty każdej listy, na której jest którakolwiek z jego partii, więc przy liście wspólnej układ dostaje całą listę.
Okręgi i mandaty
Dla każdego okręgu symulacja zapisuje zakres mandatów każdej listy i to, jak często każda lista prowadzi; dla każdego pola na mapie mandatów, jak często każda lista je zajmuje. Pokazują to strony okręgów i mapa.
Co wiemy o symulacji
Możemy powiedzieć, jak ją zbudowano, ale nie, jak dobrze działa: siedem wyborów to za mało, by sprawdzić, jak często wyniki mieszczą się w przedziałach. Liczą się cztery rzeczy.
Rozrzuty pochodzą z siedmiu wyborów, a największe błędy z lat 2001 i 2005, gdy system partyjny był inny.
Dopasowanie do dzisiejszej wielkości to wybór. Nie pozwala, by błąd Lewicy z 2001 r. dał partii z 8 proc. rozrzut ponad trzech punktów, i pozwala rozrzutowi Konfederacji rosnąć z jej poparciem. Oba skutki są rozsądne; żaden nie jest sprawdzony.
Niezależne losowania sprawiają, że suma prawicy jest zbyt niepewna, z powodu opisanego wyżej.
Wszystko zakłada stały wariant list. Największe źródło niepewności co do następnego Sejmu, czyli kto z kim wystartuje, pokazują warianty list obok siebie, a nie symulacja (Warianty list i progi: 5 proc., 8 proc. i kwestia Trzeciej Drogi).
Ograniczenia
Symulacja zamienia jeden szacunek w prawdopodobieństwa najprostszymi środkami, na jakie pozwalają dane: normalne losowanie dla każdej partii, czynnik lokalny dla każdej linii i okręgu, progi i D'Hondt w jednym wariancie list. Nie modeluje powiązanych błędów, frekwencji, kandydatów ani wariantów list. Wersja na dzień wyborów dodaje dryf za pozostały czas (Od dziś do dnia wyborów w Polsce). Resztę zbiera Czego jeszcze nie wiemy: ograniczenia polskiej prognozy.
Bibliografia
Jennings, W. i Wlezien, C. (2018). Election polling errors across time and space. Nature Human Behaviour, 2(4), 276–283.
Jak cytować
Polling Forecast (2026). Symulacja błędu polskich sondaży: skąd biorą się prawdopodobieństwa. Pobrano 21 listopada 2026 z https://www.pollingforecast.com/research/poland-simulation-pl. Dane na żywo zmieniają się z każdym nowym sondażem; data powyżej to data ostatniej zmiany tekstu.


